معناى اتمام عطاياى الهى پيرامون فراز « أَتْمِمْ عَلَىَّ ما آتَيْتَنِى » روشن است اين فرمايش معصوم - عليه‌السّلام - را نمىتوان بر امور ظاهرى و مادّى حمل نمود و قطعاً مراد از آن ، امور معنوى و توفيق بر دوام بندگى و عصمت مىباشد ، و چنان چه به منظور تعليم به ديگران فرموده باشند ، احتمال مىرود امور ظاهرى و معنوى مراد باشد . و از امور معنوى نيز ممكن است ، عنايت ازلى قبول عرض امانت يا شهادت بر اخذ ميثاق يا ايمانى كه در عالم خاكى در فروع و اصول اختيار شده يا كمالاتى كه با مجاهدات به دست آمده يا نتايج اخروى كه از اعمال ظاهرى به دست مىآيد يا بندگى صورى اراده شده باشد كه همه‌ى اين احتمالات ، به حساب مراتب ايمان هر شخص قابل توجيه است . جمله‌ى « فَإِنِّى عَبْدُكَ . . . » اشاره به اين است كه : خداوندا ! اگر يارىام نفرمايى ، مرا قدرت و توان اتمام آن چه به من داده‌اى نمىباشد . ( 482 ) « أَللَّهُمَّ ! لا تَجْعَلْنِى ناسِيّاً لِذِكْرِكَ فِيما أَوْلَيْتَنِى ، وَ لا غافِلًا لِإِحْسانِكَ فِيما أَعْطَيْتَنِى . » « 1 » خداوندا ! در آن چه به من ارزانى داشته‌اى [ و يا : مرا سرپرست آن قرار داده‌اى ] ، يادت را در آن چه از احسانت عطا فرموده‌اى ، غافل مگردان . لزوم توجه دايم به عنايات الهى بشر عادّى و متوسّط در ايمان ، بلكه منتهى در ايمان ( غير از معصومين - عليهم‌السّلام - ) به دليل توجّه به خلقت بشرى و جهلى كه از رسيدگى به آن ناچارند ، ممكن است در زمان كه تولّى امور شخصى و يا اجتماعى و يا حكومتى ، خداوند را آن گونه كه بايد فراموش

--> ( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 188 .